Bartolino [Bartholin, Bartlin, Bartin]

Zarys historii: wieś o metryce średniowiecznej. W źródłach wymieniana w 1267, 1268, 1269, 1275, 1308 i w źródłach z okresu nowożytnego. W XV- XVI wieku lenno rodu von Ramel. Na początku XVII wieku w rękach rodziny von Palbitzky, a następnie von Münchow.W 1728r. Jerzy Fryderyk von Münchow sprzedał majątek Zofii Małgorzacie von Natzmer z domu Damitz. Po jej śmierci majątek odziedziczyła córka i zięć major Klaus Jürgen von Zastrow, który w 1747 r. dobra wykupił i stał się właścicielem. Od XIX wieku własność rodu von Schlieffen. W ostatniej ćwierci XVIII wieku, znajdowała się tu siedziba szlachecka i folwark. We wsi stało 15 domów. W 1928 r. właścicielem majątku, do którego należał folwark Miłobądz, był Hans Nikolaus von Schlieffen. Majątek liczył wówczas 654 ha gruntów, w tym 123 ha lasów. We wsi znajdował się młyn wodny. Po 1945 roku majątek upaństwowiony. Na bazie dawnego majątku i zespołu podworskiego z dworem i budynkami gospodarczymi, powstało Państwowe Gospodarstwo Rolne. Aktualnie we wsi mieszka 128 osób.

Położenie, fizjografia terenu, krajobraz: 2 km na wschód od Niemicy; przy drodze lokalnej Niemica-Sulechowo; o głównym układzie komunikacyjnym o kierunku północ-południe, ustawionym prostopadle do tej drogi; teren lekko pofałdowany, graniczący od północy z terenami podmokłymi doliny rzeki Grabowa na skraju skłonu pradoliny; krajobraz otwarty rozległych pól i łąk.

Układ wsi: czytelny; ulicówka, w oparciu o jedną oś kompozycyjną, ustawioną prostopadle do drogi lokalnej, w części północnej zamknięta kompleksem zabudowy folwarcznej i dworem, obustronnie obudowanej zabudową odsuniętą od drogi wewnętrznej o szerokość ogrodów, kontynuowana w części południowej, za skrzyżowaniem, po stronie wschodniej.

Zabudowa mieszkalna i gospodarcza: zabudowa mieszkalna murowana, częściowo (szczyty) szachulcowa lecz tynkowana o dachach dwuspadowych lub dwuspadowych z naczółkami, krytymi przeważnie dachówkami cenmentowymi, parterowa. Zabudowa gospodarcza murowana, częściowo szachulcowa (drugie kondygnacje stodół), obudowująca podwórza gospodarcze

Obiekty sakralne: krzyż przydrożny na skrzyżowaniu dróg

Obiekty przemysłowe: stacja transformatorowa

Założenia folwarczne i dworskie: zespół dworsko-folwarczny z ogrodem znajduje się w północnej części wsi, na terenie lekko wyniesionym, na południowej krawędzi pradoliny Grabowej, z drogą dojazdową od południa obsadzoną aleją lip i kasztanowców. Całość założenia zakomponowano wzdłuż osi płn-pd, która pokrywa się z przebiegiem alei dojazdowej do dworu usytuowanego na zamknięciu osi kompozycyjnej od północy. Dwór poprzedza prostokątne podwórze z zabudową gospodarczą, podzielone aleją dojazdową na dwie symetryczne części. Do dworu po stronie północnej przylega ogród i sad zajmujący zbocze pradoliny. (Karta zespołu dworsko-folwarcznego, M.Bobrowska 1999r.)

Zieleń komponowana, parki, cmentarze:
Park
- na podstawie analizy materiałów kartograficznych oraz wizji lokalnej (16 maja br.) stwierdzono, że w zespole dworskim istniał niewielki ogród o charakterze użytkowym oraz sad. Głównym walorem przyrodniczo-krajobrazowym miejscowości były aleje kasztanowców i lip, które wycięto w latach 30-tych XX w. na polecenie ówczesnego właściciela majątku - Hugo Volberta. Na terenie założenia zachował się pojedynczy okaz lipy w sąsiedztwie dworu po płn.-wsch. stronie oraz odcinek alei lipo i kasztanowców wzdłuż drogi dojazdowej do dworu.
Cmentarz - nieczynny, d. ewangelicki, oddalony o ok. 600m na południe od zabudowań wsi, otoczony polami uprawnymi, po wschodniej stronie drogi polnej. Założony w połowie XIX w., o powierzchni 0,42ha, założony na planie czworokąta, nieogrodzony, o czytelnych granicach, z zatartym układem kwater, ze śladami pochówków, z elementami kamiennych nagrobków i żeliwnych krzyży. W drzewostanie wyróżniają się okazy starodrzewu z gatunków: jesion, dąb, klon, modrzew i żywotnik zachodni. (Karta cmentarza, H.Grecki 1989r.)odcinki alei kasztanowców wzdłuż drogi przecinającej wieś po stronie wschodniej i zachodniej, akcentujące wjazd/wyjazd do wsi odcinki alei i szpalerów lip, kasztanowców i jaworów wzdłuż polnej drogi w kierunku południowym do Krzekoszewa i Kusic, o nawierzchni brukowanej z miękkim poboczem.

Stan zachowania: kompozycja urbanistyczna wsi pozostaje zdominowana przez założenie folwarczne i ustawiony na zamknięciu osi kompozycyjnej dwór. Zabudowa mieszkaniowa poprzedzona szerokimi przedogródkami, odsunięta od szerokiej drogi brukowanej i równoległej do niej drogi gruntowej tworzy charakter otwartego, pełnego przestrzeni wnętrza. Odmienny walor nadaje wsi zabudowa gospodarcza, jaka w formach masywnych, wysokich stodół lokalizowanych na zapleczu zagród szczególnie od strony wschodniej tworzy charakter skupionej i zwartej zabudowy.

Stanowiska archeologiczne: na obszarze miejscowości zarejestrowano 27 stanowisk archeologicznych, na których stwierdzono 49 pozostałości osadniczych z następujących okresów:

  • Epoka kamienia (neolit) - 6 śladów osadniczych
  • Kultura łużycka - 1 ślad osadniczy, 1 osada
  • Okres rzymski - 1 ślad osadniczy
  • Okres starożytny - 3 ślady osadnicze
  • Okres wczesnośredniowieczny - 8 śladów osadniczych, 4 osady
  • Okres średniowieczny – 16 śladów osadniczych, 1 punkt osadniczy, 8 osad
Autor: UG Malechowo
Dodał: Marcin Sadowski
© Marcin Sadowski 2002 - 2007, realizacja sadek-systems,