Zielenica [Sollnitz]
Zarys historii: Wieś chłopska o metryce średniowiecznej. Do 1534 roku lenno rodu von Ramel, na początku XVII wieku w posiadaniu rodu von Palbitzky, a w XVIII wieku von Podewilsów.W 1784 r. we wsi znajdowało się 6 gospodarstw chłopskich i stało tam 10 domów. Rozbudowana w XIX i na początku XX wieku. Aktualnie wieś liczy 79 mieszkańców.
Położenie, fizjografia terenu, krajobraz: 2 km na wschód od Lejkowa; Wieś znajduje się w południowo wschodniej części gminy, przy drodze lokalnej Lejkowo-Drzeńsko, na terenie pofałdowanym, opadającym w kierunku zachodnim, otoczona polami uprawnymi i kompleksami leśnymi. Płn. część wsi przecina szeroki, płytki strumień o niskich brzegach spływający w kierunku płn. do Grabowej.
Układ wsi: wielodrożnica
Zabudowa mieszkalna i gospodarcza: zróżnicowane typy zabudowy wynikające z urozmaiconej rzeźby terenu. Cechą charakterystyczną są kamienne murki oporowe wzmacniające ogrodzenia zagród. Zabudowa mieszkalna murowana i ryglowa, parterowa, o dachach dwuspadowych lub naczółkowych krytych dachówkami, ustawiona kalenicowo, w centrum wsi sytuowana wzdłuż drogi, poprzedzona małymi przedogródkami. W zagrodach na obrzeżach wsi domy mieszkalne odsunięte od drogi, poprzedzone czworokątnymi podwórzami obudowanymi budynkami gospodarczymi. Zabudowa gospodarcza murowana, ryglowa i mur./drewniana, w większości w złym stanie technicznym. Pojedyncze obiekty: domy nr 3, 6/7 oraz zabudowa w zagrodzie nr 18 pochodzi z k.XIX w., pozostałe z 1 poł. XX w.
Obiekty sakralne: kapliczka w centrum wsi, po wsch. stronie drogi z
grupą 3 brzóz
Obiekty przemysłowe: młyn nieczynny, nr 8 (karta adresowa nr 13-?)
Zieleń komponowana, parki, cmentarze:
Cmentarz nieczynny, d.ewangelicki o pow. 0,45 ha, z połowy XIX w., usytuowany na
płn.-zach. krańcu wsi, po płn.-wsch. stronie drogi do Lejkowa, otoczony lasem,
po wsch. stronie pole uprawne. Obszar cmentarza równomiernie zadrzewiony,
zadarniony, ślady pochówków, fragmenty połamanych płyt nagrobnych i żeliwnych
krzyży. W części centralnej zachowała się kamienna stela pomnika poległych
podczas I wojny światowej. W sąsiedztwie znajduje się polska mogiła z 1946 r.
- drogi o nawierzchni asfaltowej, brukowanej z miękkim poboczem, na obrzeżach
utwardzone,
- murowany most nad strumieniem w sąsiedztwie d. młyna.<
Stan zachowania: czytelny układ wsi wielodrożnicy; zachowane zróżnicowanie typów zabudowy: zwartej w części centralnej wsi, luźnej na obrzeżach; zabudowa historyczna przeważnie w złym stanie technicznym, szczególnie obiekty ryglowe są w stanie postępującej dewastacji; elementy dysharmonii: nowa zabudowa - drewniany dom „góralski” w centrum wsi na wzgórzu, ogrodzenia z elementów betonowych.
Stanowiska archeologiczne: na obszarze miejscowości zarejestrowano 15 stanowisk archeologicznych, na których stwierdzono 25 pozostałości osadniczych z następujących okresów chronologicznych:
- Epoka kamienia - 3 ślady osadnicze
- Kultura oksywska - 1 ślad osadniczy
- Okres starożytny - 1 ślad osadniczy
- Okres wczesnośredniowieczny - 5 śladów osadniczych, 7 osad
- Okres średniowieczny - 4 ślady osadnicze, 4 osady
Dodał: Marcin Sadowski
